Tôi còn nhớ mình học môn "Các khuynh hướng phê bình Truyện Kiều" với thầy Lộc. Môn học này hay lắm, thầy đưa ra rất nhiều dẫn chứng phê bình Truyện Kiều từ xưa đến nay một cách hệ thống và hấp dẫn. Những kiến thức này cho đến nay tôi vẫn còn nhớ và vận dụng khi dạy học trò.

Thầy Nguyễn Lộc nghiêm nghị, nhưng chân tình, ấm áp với học trò. Các thầy của tôi chưa bao giờ kiểu cách, ra vẻ; chỉ là có thầy thì bình dân, mộc mạc, có thầy thì sang trọng, hàn lâm, có thầy thì nghiêm túc, đạo mạo. Đối với tôi, thầy Nguyễn Lộc, thầy Mai Cao Chương là hai thầy viết về văn học Việt Nam trung đại đáng nhớ nhất. Thầy Mai Cao Chương viết về giai đoạn thế kỷ 10-18, còn thầy Lộc viết về thế kỷ 18-19.

Thời gian học cao học với thầy cũng là lúc tôi được giữ lại làm giảng viên tại khoa Ngữ văn và Báo chí (bây giờ, sau nhiều lần đổi tên, tách - nhập, là khoa Văn học và Ngôn ngữ học). Năm 1994, tôi được giữ lại khoa là đúng năm thầy từ nhiệm trưởng khoa, thầy Huỳnh Như Phương là trưởng khoa nhiệm kỳ mới. Vì thế, tôi ít có dịp làm việc chung với thầy Lộc vì thầy đã về hưu, chỉ đến khoa dạy, họp khoa mà thôi. Rồi không ai ngờ người thầy năng động, minh mẫn của chúng tôi lâm bệnh, sức khỏe bắt đầu sa sút...

Những năm sau này, cứ tết đến là Ban Chủ nhiệm khoa sẽ đi thăm các thầy cao niên. Trong nhiệm kỳ là thành viên của Ban Chủ nhiệm khoa, tôi cũng hay đi thăm và rất mừng vì tuy không được minh mẫn nhưng thầy khỏe, hồng hào, vui vẻ. Đó là nhờ công chăm sóc của cô, nhà thơ Ý Nhi đã ở bên thầy trong từng đó năm.

Và rồi hôm nay 25-10, tôi nghe tin thầy Nguyễn Lộc ra đi. Chắc là một cuộc ra đi nhẹ nhàng, bình an như gương mặt phúc hậu của thầy những năm sau này. Thầy để lại những công trình đáng quý về văn học trung đại Việt Nam giai đoạn từ nửa sau thế kỷ 18 đến nửa đầu thế kỷ 19. Những nghiên cứu về Hồ Xuân Hương, Nguyễn Du, Nguyễn Công Trứ của thầy có lẽ sẽ vẫn còn mãi ấn tượng và trở thành "sách giáo khoa" đối với nhiều thế hệ học trò.

Kính tiễn thầy an nghỉ. Con rất tự hào khi có tên trong lứa học trò cuối cùng của thầy, mặc dù không theo chuyên ngành văn học Việt Nam nhưng chắc chắn rằng những bài học về văn học trung đại Việt Nam của thầy sẽ là một phần đáng nhớ khiến cho con yêu mến văn học nước nhà.

PGS-TS Trần Lê Hoa Tranh

Giảng viên Khoa Văn học và Ngôn ngữ học, Trường ĐH KHXH-NV, ĐH Quốc gia TPHCM

Nguồn: Sài Gòn giải phóng, ngày 26.10.2026.