Tôi thuộc thế hệ sinh viên của Trường ĐH Văn khoa Sài Gòn, đang học dở dang thì đất nước thống nhất. Thế là chúng tôi tiếp tục học trong nhà trường mới.
Từ miền Bắc vào giảng dạy có thầy Hoàng Như Mai, Trần Đình Hượu, Lê Đình Kỵ, Nguyễn Lộc, Phan Cự Đệ, Hà Minh Đức, Nguyễn Hải Hà, Nguyễn Đức Nam... Thầy Nguyễn Lộc có giọng trầm ấm, hơi khàn. Đặc biệt, thầy Lộc giảng Truyện Kiều rất cuốn hút, tôi yêu thêm Truyện Kiều có lẽ là từ những giờ giảng rất tâm huyết của thầy.
Thầy Nguyễn Lộc và phu nhân - Nhà thơ Ý Nhi
Mùa thu năm 1977, tôi cùng một số bạn bè khác ra học ở Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội để hoàn chỉnh chương trình đại học. Ở đó, chúng tôi tiếp tục gặp lại những thầy cô cũ đã từng vào thỉnh giảng ở Trường Đại học Văn khoa Sài Gòn và những tên tuổi khác, như thầy Đinh Gia Khánh hóm hỉnh; thầy Chu Xuân Diên hiền từ, uyên bác; thầy Đỗ Đức Hiểu thâm sâu và khắc khổ… Riêng với thầy Nguyễn Lộc, tôi có rất nhiều kỷ niệm.
Đất nước thời kỳ đó rất khó khăn, tất cả đều được bao cấp, ăn uống phải có tem phiếu. Bọn sinh viên chúng tôi thời ấy ăn uống kiểu thông tầm như công nhân, nghĩa là sáng sớm đến nhà ăn tập thể ăn sáng, mãi đến buổi chiều mới ăn một bữa nữa. Nhà thầy Lộc ở phố Lò Đúc là nơi chúng tôi đến để hỏi han về chuyên môn và cả những lúc... đói ăn.
Từ năm 1988, thầy Nguyễn Lộc chuyển vào TP.HCM, công tác ở khoa Ngữ văn Trường Đại học Tổng hợp TP.HCM, thế là thầy trò chúng tôi lại có dịp gần gũi với nhau. Tôi từng tham gia giúp gia đình thầy dọn nhà mấy lần, lúc về Phú Nhuận, lúc sang Chợ Lớn và cuối cùng an cư ở Gò Vấp.
Thầy Nguyễn Lộc là chuyên gia về văn học trung đại với các công trình lớn, có giá trị học thuật cao là Văn học Việt Nam nửa cuối thế kỷ XIX (NXB Đại học và Trung học chuyên nghiệp, 1971, tái bản 1976); Văn học Việt Nam nửa cuối thế kỷ XVIII nửa đầu thế kỷ XIX (2 tập, NXB Đại học và Trung học chuyên nghiệp, 1976, 1978); Văn học Tây Sơn (Sở Văn hóa Thông tin Nghĩa Bình, 1986 và NXB Khoa học Xã hội tái bản), Tổng tập Văn học Việt Nam tập 9A, 9B (NXB Koa học Xã hội 1993).
Thầy Nguyễn Lộc còn nghiên cứu về tuồng với các công trình Nghệ thuật Hát Bội Việt Nam (NXB Văn hóa - Thông tin, 1994) và Từ điển Nghệ thuật Hát Bội (chủ biên, NXB Khoa học Xã hội, 1997). Là một người con của mảnh đất miền Trung Trung bộ, viết về văn học Tây Sơn và tuồng, hát bội không chỉ là công việc học thuật mà còn là tình nghĩa chung thiêng liêng đối với quê hương, là tình riêng với nhạc phụ của thầy- nhà nghiên cứu tuồng Hoàng Châu Ký.
Ngoài việc đảm trách Chủ nhiệm khoa Ngữ văn ở Trường Đại học Tổng hợp TP.HCM, thầy còn cùng GS Hoàng Như Mai và các thầy khác thành lập Hội Nghiên cứu và Giảng dạy Văn học TP.HCM. Thầy cũng là thành viên chủ chốt sáng lập Trường Đại học Văn Hiến - đại học theo mô hình dân lập đầu tiên chuyên về khoa học xã hội, đồng thời là hiệu trưởng đầu tiên của nhà trường.
Nghe tin thầy Nguyễn Lộc mất chiều 25-10-2026, nhớ lại rất nhiều kỷ niệm với thầy. Nhớ thương thầy - một người nhân hậu, tài hoa và ấm áp.
| GS Nguyễn Lộc sinh ngày 14-12-1936, tại xã Bình Mỹ, huyện Bình Sơn, tỉnh Quảng Ngãi. Nguyên giảng viên Trường ĐH Tổng hợp Hà Nội. Nguyên Trưởng khoa Ngữ văn Trường ĐH Tổng hợp TPHCM. Nguyên Hiệu trưởng Trường ĐH Văn Hiến. GS Nguyễn Lộc đã qua đời lúc 13 giờ ngày 25-10-2026, nhằm ngày 16-9 Âm lịch, tại nhà riêng, số 89/6 đường số 8, phường Thông Tây Hội, TPHCM. |
PGS-TS Võ Văn Nhơn
Nguyên Phó Trưởng Khoa Văn học và Ngôn ngữ học, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia TP.HCM
Nguồn: Sài Gòn giải phóng, ngày 26.10.2026.
