Motif "Cái duy nhất"

 

Trong type (kiểu) truyện Tấm Cám, có loại motif cái duy nhất, như một con cá bống còn sót lại, đôi giày chỉ một người mang vừa, một quả thị chỉ một người hái được và tái sinh ra Tấm, một miếng trầu khéo chỉ một người như Tấm têm được.

Ở bài viết thứ nhất về Motif Cái duy nhất(1), chúng tôi đã nói về motif con cá bống duy nhất còn sót lại và motif đôi giày chỉ một người đi vừa. Ở bài viết này, chúng tôi sẽ nói đến hai motif còn lại. Để khảo sát hai motif này, chúng tôi vẫn dựa theo các bản đã nói đến lần trước(2).

*

Đây là một motif độc lập. Nhưng nếu xét từ khi “Tấm” bị hãm hại chết đi đến khi tái sinh lại thì là cả một quá trình biến hóa. Dĩ nhiên từ “xương cá” thành “đôi giày” cũng là một sự biến hóa, nhưng là biến hóa ở bên ngoài “Tấm”. Còn khi “Tấm” bị hãm hại, chết đi lại biến thành chim, rồi thành trái cây và tái sinh thì sự biến hóa này lại ở bên trong “Tấm”. Tôi xem đó là một Tiết, có liên quan với nhau. Từ sự biến hóa đầu tiên đến sự biến hóa cuối cùng hay là tái sinh, có thể chia làm 3 thời kỳ như sau: Biến hóa đầu tiên (Những biến hóa trung gian (Biến hóa tái sinh. Từ biến hóa bên ngoài đến biến hóa bên trong “Tấm” là từ chỗ bị hãm hại đến chết đến sự tái sinh chiến thắng.